τί είναι το φύλο;

Ναι, τελευταία δεν προλαβαίνω τίποτα. Είναι μεν η πιο ευτυχισμένη και γαμάτη φάση της ζωής μου, αλλά απ'την άλλη νιώθω ότι έχω να πώ πράγματα και να κάνω πράγματα που δε χωράνε στη μέρα μου, ακόμα και με 5 ώρες ύπνο..

Ευτυχώς υπάρχουν και οι φίλες για να σε ξεμπλοκάρουν καμιά φορά.

Σε αλληλογραφία με τη φίλη μου Σ., αναρωτηθήκαμε τί είναι φύλο.

Η Σ είπε:

ithela na sou pw, exei polli kairo pou skeftomai tin koubenta pou eixame kanei stin athina,
gia tin ennoia tis gynaikas, to xereis oti h agapi mou pros se sena, kai genika i ennoia pou exw tou sebasmou,
stous anthrwpous, ki idiaitera stous anthrwpous me idiaiterotites ufistatai...
den einai oti sumperiferomai kai thewrw ta diemfilika (autos den einai o episimos oros? :P)
atoma xwris fullo. Voithise me na xekatharisei to noima sto mialo mou, giati egw antilambanomai
anthrwpous twn duo filwn, biologika i kai koinwnika, kai ta diemfilika atoma isws ws ena trito fulo?
Auto den simainei oti i sumperifora mou einai ligotero sebasmia stis gunaikes i stous antres diemfilikous.
Boithise me, den einai safes kai thelw na xerw pws niwtheis esi gia na antilambanomai kai na epikoinwnw
mazi sou kai me olous swsta, na mporw ki egw na stirizw tis safeis katastaseis...


Το ενδιαφέρον με τη Σ. είναι ότι είμαστε πολύ κοντά στις απόψεις, και ότι είναι πανέξυπνη και έχει τεράστια ενσυναίσθηση. Οπότε οι συζητήσεις μας δεν είναι ποτέ βαρετές.

Η απάντηση-αποψάρα μου, πάντως, ήταν η εξής:

Εννοείται ότι ξέρω ότι έχεις σεβασμό και ευαισθησίες!
Δεν ξέρω αν μπορώ να σε "βοηθήσω", αλλά σίγουρα μπορώ να το συζητήσουμε!!!

Οκ, σαν ορολογία το "άνθρωποι με ιδιαιτερότητες" είναι -τουλάχιστον στους queer/αντιεξουσιαστικούς κύκλους που συζητώ- αρνητικά φορτισμένο. Συνήθως λέγεται "άνθρωποι με διαφορετικότητες" και γενικά η "διαφορετικότητα" είναι αυτό που προσδιορίζει κάτι έξω από τη νόρμα (γκέι, λεσβίες, τρανς, ανάπηρους ανθρώπους κλπ). Συνεπώς και για τη λεσβιακότητά σου δε θα έλεγα "ιδιαιτερότητα" (πόσο μάλλον τα παλιότερα "ανωμαλία" ή "μη φυσιολογικότητα") αλλά διαφορετικότητα. Αλλά αυτό είναι ψιλά γράμματα και έχει να κάνει με την πολιτικοποίηση.

Ο επίσημος όρος για τα τρανς άτομα είναι ανύπαρκτο ον... Εγώ προτιμώ τρανς κορίτσι, τρανς γυναίκα, τρανς αγόρι, τρανς άντρας. Το "διεμφυλικό" είναι λέξη που χρησιμοποιούσαμε εγώ και ένας τρανς φίλος μου, σε μια μεγάλη συζήτηση για μια μετάφραση που είχα να κάνω. Απ'όσο γνωρίζαμε, την κατασκευάσαμε εμείς. Αναρωτιόμασταν τότε αν "διαφυλικό" είναι σωστή μετάφραση για το transgender ή για το intersex, και αφού μάλλον είναι σωστή μετάφραση για το δεύτερο, τότε πώς θα πούμε το transgender που μένει ορφανό; Οπότε είπα δι+έμφυλο, όπου έμφυλο είναι η δόκιμη και αποδεκτή μετάφραση στα ελληνικά της λέξης gender.

Το θέμα είναι ότι όλα αυτά είναι ακαδημαϊκού ή ακόμα χειρότερα ψυχιατρικού ενδιαφέροντος (όπως και η συγκεκριμένη μετάφραση), συνεπώς δε μπορώ να ταυτιστώ με το πώς έχουν φορτιστεί αυτοί οι όροι. Για να είμαι ειλικρινής, χρησιμοποιώ το "τρανς άτομο" ή "τρανς γυναίκα/άντρας", αμετάφραστο, όπως και πολλά τρανς άτομα στο εξωτερικό. Θέμα πολιτικής και προτίμησης είναι, απλά το transsexual, gender dysphoric, διεμφυλικός, κλπ, έχουν χρησιμοποιηθεί κατά κόρον για να περιγράψουν την τρανς κατάσταση ως αρρώστια, και όχι ως διαφορετικότητα.

Δεν ήξερα ότι για σένα δεν είναι σαφές ότι είμαι γυναίκα. Δεν ήξερα ότι με θεωρείς "κάποιο τρίτο φύλο". Αλλά δεν έχει σημασία.
Η δική μου αντίληψη είναι ότι τα φύλα δεν είναι δυο, αλλά δεν είναι ούτε τρία. Είναι πολλά, είναι ένα φάσμα ανάμεσα σε αρσενικό και θηλυκό ή και πέρα από αρσενικό και θηλυκό. Και όχι μόνο σαν gender roles (πχ η γυναίκα είναι καλή μάνα, τρυφερή, χαμογελαστή ή ο άντρας είναι σοβαρός, δυνατός και δεν κλαίει), αλλά και σαν βιολογία. Η γενίκευση "άντρας/γυναίκα" στην ιατρική είναι γνωστό ότι είναι γενίκευση. 1 στα 1000 άτομα γεννιέται με "αμφίβολα γεννητικά όργανα", που θα πει κοινώς "εγώ ο/η γιατρός που ξεγέννησα αυτό το παιδί, δεν ξέρω από την εμφάνιση των γεννητικών σε ποιό φύλο να το κατατάξω".

Και είναι ξεκάθαρο ότι η "κατάταξη" γίνεται σε πολύ μικρή ηλικία, συχνά πριν καν βγει το παιδί από τη μήτρα. Το δωμάτιο βάφεται ροζ ή μπλε, και αν το παιδάκι παρεκκλίνει από το φύλο που περίμεναν, συχνά υπάρχει πρόβλημα, κατάθλιψη, φόβος για το τί θα πει η κοινωνία.

Εμπάσει περιπτώσει, έχω πειστεί ότι το φύλο είτε ως γεννητικά όργανα, είτε ως ταυτότητα φύλου (δηλαδή ως μια αίσθηση για το φύλο μας που είναι βαθιά "καλωδιωμένη" στο 'είναι' του καθενός και της καθεμιάς) δεν είναι θέσφατο. Ούτε είναι ευγενικό/ηθικό να αποφασίζεις για ένα άλλο ανθρώπινο ον τί φύλο είναι.

Κοίτα τη συνημμένη φωτογραφία (<συνημμένη ήταν μια φωτογραφία μου προ δεκαετίας>). Βασισμένη στην εμφάνιση και μόνο, θα έλεγα ότι το 20χρονο της φωτογραφίας είναι αγόρι, όμως η αλήθεια αυτού του 20χρονου ήταν και είναι ότι είναι κορίτσι.

Δε λέω ότι προσπαθείς να φερθείς λιγότερο σεβάσμια σε κανέναν! Από την άλλη όμως, αν έχεις τόσο αυστηρά κουτάκια στο μυαλό σου για το τί είναι άντρας και τί γυναίκα (και δεν είναι ντροπή, στη σεξιστική και ετεροκανονιστική κοινωνία που ζούμε, όλοι οι άνθρωποι δεχόμαστε πίεση να έχουμε αυστηρά κουτάκια, ειδικά για το φύλο), υπάρχει πιθανότητα να κάνεις διακρίσεις άθελά σου.

Εγώ για μένα, αφού ρωτάς, νιώθω γυναίκα. Όχι λιγότερο γυναίκα, ούτε κάποιο τρίτο φύλο που αντιγράφει γυναικεία συμπεριφορά. Γυναίκα. Με κάποιες διφορετικές αλλά και κάποιες ίδιες εμπειρίες με τις υπόλοιπες γυναίκες, όσον αφορά στο σώμα μου, την πορεία μου στη ζωή, την παιδική μου ηλικία, την εφηβεία μου. Οι φεμινίστριες του 2ου κύματος θεωρούσαν τα τρανς άτομα καρικατούρες και απομιμήσεις, επέμεναν πολύ στις διαφορετικές εμπειρίες των τρανς και των μη-τρανς ανθρώπων. Όμως, αποδείχτηκε σύντομα με τις φεμινίστριες 3ου κύματος, οι αφορισμοί αυτοί ήταν βασισμένοι και αυτοί σε προνομιακή θέση. Α ναι, να σημειωθεί εδώ ότι το 3ο κύμα του φεμινισμού βλέπει τον κόσμο ως σύνολα και υποσύνολα προνομίων (privileges): για παράδειγμα εσύ ως μη-τρανς γυναίκα έχεις μια σειρά προνομίων απέναντι σε εμένα την τρανς γυναίκα (δε σε απειλούν με βία ή με δολοφονία λόγω της τρανς κατάστασής σου, δε σου αρνούνται το φύλο που νιώθεις, κλπ), αλλά φυσικά κ εγώ ως μη-μετανάστρια έχω μια σειρά προνομίων απέναντι σε μετανάστριες, και ένας λευκός μη-τρανς άντρας μπορεί να υπολείπεται σε προνόμιο απέναντι σε έναν π.χ. πλουσιότερο λευκό μη-τρανς άντρα ή έναν αρτιμελέστερο, και πάει λέγοντας.

Μπορεί να τα ξέρεις όλα αυτά, σόρι αν σε κουράζω.
Τέλοσπάντων, η ιστορία λέει ότι οι του 2ου κύματος που ωρύονταν ότι οι τρανς γυναίκες είναι σιχαμένοι άντρες για πάντα, επειδή "γεννήθηκαν άντρες", βρήκαν το μάστορά τους όταν οι του 3ου κύματος τους υπέδειξαν το προνόμιο και την έπαρση με την οποία μιλούσαν εκείνες, λευκές μορφωμένες γυναίκες, και γενίκευαν για τη γυναικεία εμπειρία. Δηλαδή ναι, μια τρανς γυναίκα έχει διαφορετική γυναικεία εμπειρία από εκείνες τις αμερικάνες φεμινίστριες του 70, αλλά διαφορετική εμπειρία έχει και μια μη-λευκή μη-τρανς γυναίκα, και ουσιαστικά δεν υπάρχουν ούτε 2 γυναίκες με την ίδια γυναικεία εμπειρία, οπότε γιατί γίνεται τόση προσπάθεια να περιχαρακώσουμε την ταυτότητα "γυναίκα"; Η απάντηση φυσικά είναι ότι διακυβεύοντια προνόμια, και αν η λευκή προνομιούχα φεμινίστρια είναι ίσα κι όμοια με μια μαύρη αμόρφωτη γυναίκα, ή με μια τρανς μαύρη μορφωμένη γυναίκα, τότε χάνει το προνόμιο να μιλάει εξ'ονόματος όλων των γυναικών. Το 3ο κύμα αποθαρρύνει το να μιλάμε εξ'ονόματος των πάντων, ειδικά αν έχουμε προνόμια απέναντι στη συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων για την οποία γενικεύουμε.

Εμπάσει περιπτώσει! Το ζήτημα είναι ότι σχετικά με την ταυτότητα φύλου, τη βαθια ριζωμένη μας αντίληψη για το τί φύλο είμαστε, ή για το αν είμαστε ισχυρά το ένα φύλο και ασθενώς το άλλο, ή για το αν είμαστε ισχυρά και τα 2 φύλα ταυτόχρονα, ή αν είμαστε κάπου ενδιάμεσα στο φάσμα, δε μπορείς να πεις κάτι. Είναι εντελώς υποκειμενικό και είναι εντελώς άδικο να επιμένεις ότι ξέρεις τί φύλο νιώθει το άτομο που έχεις απέναντί σου.

Όμως μπορούν να ειπωθούν και αντικειμενικά πράγματα: έχει βρεθεί πειραματικά ότι δεν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο αν έχεις όρχεις ή ωοθήκες και την ταυτότητα φύλου του εγκεφάλου. Όπως φυσικά έχει βρεθεί οτι δεν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο αν έχεις όρχεις ή ωοθήκες και το αν γουστάρεις αρσενικά ή θηλυκά (ή άλλων φύλων) άτομα.

Επίσης, χάρις στην κοινωνιολογία και την queer θεωρία, είναι αρκετά αποδεδειγμένο ότι τα παιδάκια δε "γεννιούνται" άντρες και γυναίκες, αντίθετα ανάλογα με την ταυτότητα φύλου που επικρατεί στο κεφάλι τους, παίρνουν στοιχεία από αντρικές και γυναικείες συμπεριφορές των ανθρώπων γύρω τους. Κοινώς, όλοι οι άνθρωποι "το παίζουμε" άντρες και γυναίκες. Όχι μόνο οι τρανς άνθρωποι, όλοι. Απλά δεν έχουμε μάθει ακόμα να είμαστε ανεκτικοί προς τα άτομα που το παίζουν άντρες και μοιάζουν με γυναίκες και το αντίθετο, και φυσικά δεν έχουμε καθόλου μα καθόλου μάθει να είμαστε ανεκτικοί απέναντι σε άτομα που δεν τα εκφράζει κανένα φύλο.



Οπότε ναι. Το φύλο δεν είναι βιολογικό, υπό την έννοια ότι ως τώρα "βιολογία" θεωρούμε τον πούτσο και το μουνί. Όχι, το φύλο δεν εδράζεται καθόλου ούτε στους όρχεις ούτε στις ωοθήκες. Εδράζεται ανάμεσα στ'αυτιά μας.

Γιατί εδράζεται ανάμεσα στ'αυτιά μας, και πόσο το επηρεάζει η γενετική, πόσο η κοινωνία και πόσο οι εμπειρίες, δεν το ξέρω και δε με απασχολεί για την ώρα.

Πιστεύω ότι ναι, χρειάζεται να ξαναδούμε αν είναι ρόλος, πιστεύω ότι είναι αντιγραφή ρόλων, που πατάει σε συναισθηματική και βιολογική βάση. Εξάλλου σε άλλες εποχές ή άλλες γεωγραφικές συνθήκες, οι ρόλοι είναι διαφορετικοί, οι γυναίκες δε σπάνε τον καρπό, οι άντρες δεν έχουν ως χαρακτηριστικό χρώμα το μπλε κλπ (συγκεκριμένα, το ροζ ήταν αντρικό χρώμα στη Δύση ως το 1930, θεωρείτο ανοιχτό κόκκινο, δηλαδή πολύ ενεργητικό χρώμα, και αντίθετα το μπλε ήταν το χρώμα της παναγίας, συνεπώς ήταν εντελώς κοριτσίστικο). Η θεωρία του gender performativity, του ότι παίζουμε ρόλους, φαίνεται όλο και πιο βάσιμη.

Και τί θα πει αυτό; Αν γυναίκα δεν είσαι χάρη στη μήτρα σου, δικαιωματικά, τότε τί πρέπει να κάνεις για να θεωρείσαι γυναίκα; Υποθέτω απλά να το νιώθεις. Ή/και να ζεις κοινωνικά σ'αυτό το φύλο. Ή/και να νιώθεις ιστορικά συνδεδεμένη με άτομα που ανά τους αιώνες αυτοπροσδιορίζονταν ως γυναίκες. Δε θέλω να πω ότι όλα είναι σχετικά και οτιδήποτε είναι οτιδήποτε άλλο, αλλά απ'την άλλη δε μπορώ να βγω και να πω σε έναν άνθρωπο που αυτοπροσδιορίζεται ως άντρας ότι δεν τον βλέπω σαν άντρα επειδή έχει μουνί, ούτε να του φερθώ συγκαταβατικά και να του πω ότι είναι φρικιό ή τρίτο ή κατώτερο φύλο. Διαφορετικός άντρας, ίσως. Μη-άντρας όχι. Τα προνόμια που έχει ή δεν έχει, λόγω της εμφάνισης, της ηλικίας, της αρτιμέλειας, κλπ είναι άλλο ζήτημα. Ως τρανς άντρας ή για παράδειγμα ως μη-τρανς άντρας που όμως τον περνάνε για γυναίκα, προφανώς του λείπει το προνόμιο του να σέβονται ασυζητητί το φύλο του. Αλλά εγώ θα το σέβομαι, είναι θέμα αρχής.

Και για μένα δεν είναι δύσκολο να δέχομαι τον αυτοπροσδιορισμό κάθε ανθρώπου ως το φύλο που νιώθει, απλούστατα γιατί δε διακυβέβονται φοβερά πράγματα κατά τη γνώμη μου απ'το φύλο. Ας είναι γυναίκα, ας είναι ανδρόγυνο, γιατί όχι; Τί με χαλάει εμένα; Βγάζω μήπως χρήματα από το να αστυνομεύω τον αυτοπροσδιορισμό του καθένα;

Κάπως έτσι. Δεν ξέρω. Πες μου πώς το βλέπεις!

 

Και δεν ξέρω, πείτε μου πώς το βλέπετε κι εσείς που τα διαβάζετε όλα αυτά.